Pierwszy e-book świata: Jak Deklaracja Niepodległości trafiła do sieci
Papierowe książki przez stulecia były głównym źródłem wiedzy i rozrywki. Jednak wraz z rozwojem technologii pojawiła się zupełnie nowa forma dostarczania treści: książki elektroniczne, zwane e-bookami. Za prekursora tej rewolucji uważa się Project Gutenberg, którego początki sięgają 1971 roku i osoby Michaela S. Harta. Właśnie wtedy doszło do wydarzenia, które zapoczątkowało cyfrową erę czytania – udostępnienia w sieci amerykańskiej Deklaracji Niepodległości.
Początki Project Gutenberg
Michael S. Hart był studentem na University of Illinois, kiedy wpadł na pomysł stworzenia biblioteki elektronicznej udostępniającej najważniejsze dzieła literackie i dokumenty. Projekt ten nazwał Gutenberg – na cześć Johannesa Gutenberga, wynalazcy ruchomej czcionki drukarskiej w Europie. Idea była prosta: tak jak Gutenberg przyspieszył masową produkcję książek w XV wieku, tak Hart chciał umożliwić powszechny dostęp do cyfrowych publikacji w dobie komputerów.
Deklaracja Niepodległości w formie cyfrowej
Przełomowy moment miał miejsce 4 lipca 1971 roku. Michael S. Hart, korzystając z komputerów uczelnianych i ówczesnego internetu (ARPANET), ręcznie przepisał tekst amerykańskiej Deklaracji Niepodległości, a następnie udostępnił go wszystkim, którzy mieli dostęp do sieci. W owym czasie było to dość wąskie grono osób związanych głównie ze środowiskami akademickimi i militarnymi, jednak symbolicznie otworzyło drzwi do zupełnie nowego sposobu rozpowszechniania wiedzy.
Dlaczego ten e-book jest uznawany za pierwszy?
- Publiczne udostępnienie w formie elektronicznej
Choć istniały wcześniej próby publikowania treści w systemach komputerowych, Deklaracja Niepodległości z 1971 roku to pierwsza oficjalna inicjatywa dzielenia się treścią publicznie, na skalę międzynarodową. - Swobodny dostęp
Hart założył, że dokumenty Projektu Gutenberg będą mogły być kopiowane i rozpowszechniane bezpłatnie, co przyświeca idei wolnego dostępu do wiedzy po dziś dzień. - Historyczna ranga
Wybór Deklaracji Niepodległości, jednego z najważniejszych dokumentów w historii Stanów Zjednoczonych, nadał projektowi rozgłos i znaczenie.
Reakcja świata akademickiego
Choć dla współczesnych studentów dostęp do plików PDF czy publikacji online jest normą, w latach 70. XX wieku pomysł Michaela S. Harta wyprzedzał epokę. Większość komputerów była wielkich rozmiarów (mainframe), a sama idea powszechnego czytania elektronicznych dokumentów wydawała się wielu osobom futurystyczna. Mimo to część środowiska akademickiego entuzjastycznie przyjęła inicjatywę, a Projekt Gutenberg zaczął się stopniowo rozwijać.
Dziedzictwo Projektu Gutenberg
Z czasem biblioteka elektroniczna Harta poszerzała swoje zbiory o kolejne klasyki literatury: dzieła Szekspira, Marka Twaina, Jane Austen i innych. Obecnie Projekt Gutenberg oferuje dziesiątki tysięcy wolnych od praw autorskich publikacji, dostępnych dla wszystkich chętnych w wielu formatach (m.in. EPUB, Kindle, PDF). Pomysł ten stał się inspiracją dla wielu innych inicjatyw promujących darmowy dostęp do książek w formie elektronicznej.
E-booki dzisiaj
Dziś e-booki stanowią znaczną część rynku wydawniczego. Dzięki specjalistycznym czytnikom, tabletom czy smartfonom można mieć ogromną bibliotekę w kieszeni. Wiele osób docenia zalety e-booków:
- Mobilność – tysiące książek w lekkim urządzeniu;
- Ekologia – brak zużycia papieru i chemicznych procesów drukarskich;
- Cena – często są tańsze od tradycyjnych wydań;
- Szeroka dostępność – e-booki można kupić i pobrać w dowolnym miejscu na świecie, bez czekania na przesyłkę.
Podsumowanie
Pierwszym krokiem ku masowemu rozpowszechnianiu książek w wersji elektronicznej było właśnie przepisywanie i udostępnienie w sieci Deklaracji Niepodległości w 1971 roku. Michael S. Hart i jego Projekt Gutenberg zapoczątkowali erę czytania cyfrowego, dzięki któremu dziś mamy swobodny dostęp do setek tysięcy tytułów bez ograniczeń terytorialnych i czasowych. To, co wydawało się wtedy eksperymentem dla garstki użytkowników komputerów, z czasem przerodziło się w prawdziwą e-bookową rewolucję, wpływającą na to, jak obecnie czytamy, uczymy się i dzielimy wiedzą.